ქვევრის მშენებლობა

ქვევრი 8 ათასი წლის ისტორიის მქონე თიხის ქართული უნიკალური ჭურჭელია, რომელსაც საქართველოში ოდითგანვე ღვინის დასაყენებლად და შესანახად იყენებდნენ.

ქვევრის უნიკალურობა განპირობებულია გარკვეული თვისებების ერთობლიობით: თიხის მინერალური და ქიმიური შემადგენლობით, წყლის თვისებებით, ჰავით, დამზადებისა და გამოწვის საუკუნეებგამოვლილი მეთოდებით.

მეთუნეობა, ანუ ქვევრის მშენებლობა, შრომატევადი, ხელოვნებად ქცეული სფეროა, რომელიც ოჯახური საქმიანობის ტრადიციად გვევლინება და თაობიდან თაობაზე გადადის.

მეთუნის ოსტატობაზე და ცოდნაზეა დამოკიდებული ისეთი ქვევრის დამზადება, რომელშიც მდიდარი და გამორჩეული თვისებების მქონე ღვინის დაყენებაა შესაძლებელი.

ქვევრის დამზადება, როგორც წესი, მარტის პირველივე თბილი დღეებიდან იწყება და ოქტომბრის შუა რიცხვებამდე გრძელდება.

ქვევრის დასამზადებლად იყენებენ სპეციალურ თიხას, რომელიც მთის საბადოებში მოიპოვება. ის მდიდარია ოქროთი, სასარგებლო ფერადი ლითონებით, მინერალებითა და კირით. კირი ბუნებრივი ანტისეპტიკია, რომელიც ღვინოს 400-მდე სხვადასვა მავნე ბაქტერიისგან იცავს.

საბადოდან ჩამოტანილი თიხა, დაახლოებით ერთი თვის მანძილზე, ღია ცის ქვეშ ინახება. აერაციის ამ პერიოდში, თიხა „მწიფდება“ და სასარგებლო თვისებებს ამჟღავნებს.

თიხის დავარგების შემდეგ, მას, დღისით, სპეციალურ მაგიდაზე, წყაროს წყლით კარგად დაასველებენ და ღამე დატოვებენ. მეორე დღეს თიხას ამატებენ მდინარის შავ ლამს. მიღებული მასა კენჭებისა და მსხვილი ფრაქციებისგან ხელით გაიწმინდება და დაიწყება მისი ხელით ზელვა.

მოზელილი თიხით, სპეციალურ ჩარხზე, ხელით ამოიყვანენ ქვევრის ძირს, რომელსაც შემდეგ გადაიტანენ ზომიერად გრილ სათავსოში და დაიწყებენ ქვევრის კედლების ეტაპობრივ მშენებლობას.

ქვევრის კედლების ამოყვანა 15-20 სანტიმეტრის სიმაღლისა და 3 სანტიმეტრის სისქის შრეებად მიმდინარეობს. ამოყვანილი შრე ზემოდან, დროებით, ილუქება ნესტიანი ნაჭრით. ყოველი მომდევნო ფენის დამატება იმის გათვალისწინებით ხდება, თუ როგორ არის შემშრალი წინა ფენის კედლები.

ქვევრის მშენებლობა - უწყვეტი პროცესია, რომლის ხანგრძლივობა მის ტევადობაზეა დამოკიდებული. მაგალითად, ორტონიანი ქვევრის მშენებლობას 7-10 დღე სჭირდება.

ქვევრისთვის ფორმის მიცემა ყოველი შრის შიდა დიამეტრის დარეგულირებით ხდება, სიზუსტე კი, მეთუნის ოსტატობაზეა დამოკიდებული.

ქვევრის ფორმა დაიხვეწა, საუკუნეების განმავლობაში უცვლელი დარჩა და ერთსა და იმავე გეომეტრიით შენდებოდა. ქვევრი სეისმომდეგია, უძლებს მექნიკურ დატვირთვას და იდეალური ჭურჭელია ღვინის დუღილისა და შენახვისათვის.

ღვინის დადუღების პერიოდში ბუნებრივი საფუარები ქვევრის ძირში ილექება. დროთა განმავლობაში მათ ჭაჭის ფენა ეფარება და სითხისგან აცალკევებს. ჭაჭა ქვევრში 3-6 თვე რჩება და არეგულირებს ღვინის დუღილის პროცესს. ქვევრის თავში, სადაც სითხეს ჰაერთან აქვს შეხება, „ყელის ღვინო“ გროვდება, ხოლო ქვევრის შუა ნაწილში, გაწმენდილი და ყველაზე ღირებული „თავანკარა ფრაქციაა“ განთავსებული.

ქვევრის მშენებლობა „ქვევრის ყელის“ ამოყვანით სრულდება. მისი დიამეტრი მასში ადამიანის ჩასვლას ითვალისწინებს.

დასრულებული ქვევრი, დაახლოებით, ერთი თვე შრება. მეთუნე თიხის შეფერილობით ხვდება როდის არის საჭირო ქვევრის ქურაში გადატანა გამოსაწვავად.

გამოწვამდე ქვევრი საკმაოდ მძიმე და, სიმტკიცის მიუხედავად, საკმაოდ მსხრევადია. ორტონიანი ქვევრის ქურაში გადატანას 6-7 კაცი ესაჭიროება. სპეციალური ურმით ქვევრი დაწოლილ მდგომარეობაში გადააქვთ და ქურაში მას ვერტიკალურად, ყელით ზემოთ ათავსებენ.

ქურა თაღოვანი და მოგრძო ფორმისაა, ღია წინა მხარით. ქვევრის შიგნით მოთავსების შემდეგ მას დროებით აგურითა და თიხით ამოაშენებენ. საუკუნეების მანძილზე ქურის მშენებლობის ტექნოლოგია არ შეცვლილა: ისინი ერთმანეთისაგან მხოლოდ ტევადობით განსხვავდებიან.

პირველი სამი დღის განმავლობაშ ქურაში ტემპერატურას თანდათან ამატებენ და 1200 გრადუსამდე აჰყავთ. სიმხურვალე ისეთი ძლიერია, რომ 20-30 მეტრის მანძილზე იგრძნობა. ქვევრის გამოწვას, დაახლოებით, 7 დღე სჭირდება და 24 საათიან რეჟიმში ტემპერატურის მუდმივი კონტროლი. მთელი ამ ხნის განმავლობაში, სამი სატვირთო მანქანა შეშა იწვება.

გამოწვის პროცესში ქურაში ხდება ჰაერის ცხელი მასების ცირკულირება. სიმხურვალე ისეთი ძლიერია, რომ ცეცხლი კედლიდან თაღამდე ადის. ქვევრი კი ისეა გავარვარებული, რომ ელვარებს და გამჭვირვალობის შთაბეჭდილებას ტოვებს.

გამოწვის პროცესის დასრულების შემდეგ აგურის გაცხელება წყდება, ხოლო ქურა ნელა იწყებს გაციებას. ბოლოს, ქურას აგურით ამოშენებული წინა ნაწილი შორდება და ქვევრი გრილდება. გამომწვარ, მაგრამ ჯერ კიდევ თბილ ქვევრს, ისევ აწვენენ ურემზე და ქურიდან ფრთხილად გამოაქვთ.

შემდეგ, ქვევრები, ღია ცის ქვეშ რჩება და იწყება მისი დამუშავება: ნატურალური თაფლის სანთლით შიდა ზედაპირის მოსანთვლა და გარე ზედაპირის ცემენტის ან კირის მცირე ფენით გამაგრება.

სწორად აშენებული, კარგად გამომწვარი და დამუშავებული ქვევრი, მექანიკური და კლიმატური თვალსაზრისით, მდგრადია. ის დუღილის „ბუნებრივი მართვისთვის“ მზადაა და მხოლოდ ქვევრის ღვინისათვის დამახასიათებელ უნიკალურ თვისებებს იძენს.

ქვევრის მშენებლობის ხელოვნება ადგილობრივ მდიდარ ბუნებრივ რესურსებს, ტრადიციულ ტექნოლოგიებსა და მეთუნის ოსტატობას უკავშირდება. ზუსტად ეს ერთობლიობა განაპირობებს იმ ფაქტს, რომ ამ თიხის ჭურჭლის დამზადება და მასში უნიკალური თვისებებით აღსავსე ღვინის დაყენება, მხოლოდ საქართველოშია შესაძლებელი.